Özetleme Nedir? Örnekle Anlayalım
Bazen hayat, cümleleri uzatmak gibi bir şey olur. Özellikle de sosyal medyada. O kadar uzun paragraflar yazılır ki, okuduğunda aklında kalan tek şey “Bir dakika, ne dedik ki?” olur. İşte bu noktada özetleme devreye girer. İyi bir özetleme, bir kelimeyle bittiği gibi, bazen de “ya bu kadar basit miydi?” dedirtebilir. Hadi, gelin özetlemeyi derinlemesine keşfedelim.
Özetleme: Kısaltmanın Sanatı
Özetleme nedir? Basitçe söylemek gerekirse, bir metni veya bir durumu, uzun uzun anlatmak yerine, o metnin en önemli, en öz kısmını aktarmak demektir. Yani, konuyu şişirmek yerine, doğruyu ve özünü veririz. Kısaca anlatmak… Ama yanlışlıkla girmediğimiz bir şey: Çoğu zaman özetlemek, metnin “gizli” veya “gereksiz” kısımlarını atıp en önemli noktaları çıkarmaktır. Yani, özetlemek biraz da “gereksiz laf salatasından” kurtulmak gibidir.
Evet, biliyorum, hepimiz bir şekilde “çok şey anlatmamız gerektiğini” düşünüyoruz. Özellikle de Instagram’da, bir fotoğrafın altına yazılacak 4000 karakteri, 50 emojiyle destekleyerek açıklama yaparken… Ama işte özetleme bunun tam zıttı: “Biraz daha az, ama anlamlı.”
Özetleme Örneği: “Aşk ve Matematik” Hikayesi
Hadi şimdi bunun nasıl işlediğini bir örnekle görelim. Bir arkadaşım, bana geçen gün “Aşk ve Matematik” hakkında çok derin bir konuşma yapmıştı. Durum şu: “Aşk”ı açıklamak için matematiksel bir formül bulmuş ve o formülün ne kadar karmaşık olduğunu anlatmaya başlamıştı. Öyle ki, anlatırken, bir an için aşkın ne olduğunu unuttum ve “Matematik öğretmeni misin?” diye sordum.
Ama sonra, bu karmaşık açıklamayı özetlemeye karar verdim. İşte şimdi özetlemenin gücünü görmek üzereyiz. Bu karmaşık, uzun konuşmayı şöyle özetledim:
“Aşk, matematiksel bir formül gibidir: Belirsizlik, mutluluk ve dengeye ulaşmak.”
Daha kısa, daha net. Ve işte, mantıklı!
Gerçek Hayattan Bir Özetleme
Evet, geliyorum gerçek hayata… Şimdi, herkesin başına gelmiş olan bir durumdan bahsedelim: Arkadaş grubu bir yere gitmeye karar vermiştir. Plan yapılır, ama her şey o kadar detaylıdır ki, başlamak için 3 saat harcanır. “Kim gelecek? Kim gelmeyecek? Nereye gideceğiz? Ne yiyeceğiz?” ve nihayetinde şu olur:
Arkadaş 1: “Kafamız karıştı ya, özetle gidiyoruz, değil mi?”
Ben (iç ses): “Benim hayatımda 30 dakikadır bu sorularla baş ediyorum, evet, gidiyoruz!”
Arkadaş 2: “Evet, ya özetle şöyle diyelim: Gidiyoruz, eğleniyoruz, biraz yiyoruz ve dönüyoruz.”
İşte bu kadar! Aynı durumu, 3-4 cümlede, kimseyi bunaltmadan özetledim. Herkes mutluydu, çünkü kimse 15 dakikalık gereksiz planlardan sıkılmak zorunda değildi.
Biraz Mizah, Biraz Gerçek
Bazen işler o kadar karmaşık hale gelir ki, özetlemeye kalktığınızda yanlış anlaşılabilirsiniz. “Yani özetlemek, her şeyin kısa ve öz olması anlamına gelmiyor” diyebilirim. Mesela, geçtiğimiz hafta bir arkadaşımın Instagram postunda tam 10 sayfa yazı vardı. Her şey çok derindi, felsefeydi, hayatı sorgulamaktı. Ve ben de, doğruyu söylemek gerekirse, 5. satırda kayboldum. Şu an bu yazının başını okuduğunda mutlu olabilirsin, ama yazının geri kalanı, işte… o kadar uzun ki.
Bunu bir özetle açıklayacak olursak, arkadaşımın postu şöyle olmalıydı: “Hayat kısa, git ve eğlen!” Daha anlamlı olurdu, değil mi?
Özetleme: İşin Psikolojik Yönü
Özetleme, aslında bir nevi psikolojik rahatlama da olabilir. Anlatılacak çok şey varsa, bazen bir süre sonra ne anlatıldığını unutabiliriz. Bu yüzden, özetlemek sadece bir anlatım tarzı değil, aynı zamanda kafamızda organize etmek için de önemli bir araçtır. İnsan beyni, karmaşık düşünceleri sadeleştirmeyi sever. O yüzden, her şeyi kısa ve öz tutmak, yalnızca anlatan kişinin değil, dinleyen kişinin de işine gelir.
Özetleme, bir bakıma, karmaşık duyguları ya da düşünceleri anlamak ve başkalarına aktarmak için de oldukça etkili bir yol olabilir. Bunu bir örnekle anlatacak olursak:
Arkadaş: “Ya ben o kadar yoğun çalışıyorum ki, hiçbir şey yetiştiremiyorum! Hem işler, hem de ilişki… Gerçekten zor ya!”
Ben: “Bunu şöyle özetle: İş, ilişki, biraz daha iş, azıcık eğlence, sonra tekrar iş… Ve hep aynı döngü.”
Bunu söyledikten sonra yüzündeki o ahh sonunda ne demek istediğimi anladım ifadesi… priceless! Kafamıza takılan her şeyi özetlemek, aslında bir nevi rahatlama sağlıyor.
Özetle Sonuç
Evet, özetleme, hem günlük yaşamda hem de akademik hayatta çok işe yarayan bir araç. Belki biraz fazla espri yapıyorum, ama sonuçta hayatın karmaşasına baktığınızda, bir şeyleri basitleştirmek, özetlemek, bir nevi hayatta kalmanın yolu oluyor. “Bu kadar çok şey var, ama neyin önemli olduğunu nasıl anlatırım?” sorusuna verilen cevap işte burada: Özetle!
Son olarak, özetleme ne kadar zor görünse de, bazen en karmaşık şeyler en kısa cümlelerle anlatılabiliyor. Hadi, bir özetle, her şeyin özünü bulduğumuzu düşünelim.